Gerrit Rietveld (1888-1964)

Gerrit Thomas Rietveld, geboren op 24 juni 1888, was een Nederlands architect en meubelontwerper. Hij leerde het vak van meubelmaker in de werkplaats van zijn vader (1899-1906) De hier in een historiserende stijl gemaakte massieve meubelstukken met hun protserige uitsteeksels en sierrandjes verafschuwde de jonge Rietveld. Terugblikkend op deze tijd verklaarde hij het er alleen te hebben uitgehouden, omdat hij elke vrije minuut voor zichzelf kon tekenen. Daar stond echter tegenover dat toen zijn waardering voor het vakmanschap van de meubelmaker ontstond.

 

Tussen 1904 en 1908 volgde Rietveld een avondcursus bij het Kunstindustrieel Onderwijs der Vereeniging 'Het Utrechtsch Museum van Kunstnijverheid', waar hij les kreeg in tekenen, proportie-, stijl- en ornamentenleer. Korte tijd werkte hij als tekenaar bij de juweliersfirma van C.J. Begeer. Tussen 1906 en 1911 volgde hij cursussen in architectuurtekenen. In 1911 opende hij een eigen meubelmakerij, terwijl hij in de avonden bij P.J.C. Klaarhamer een architectuurcursus volgde (1911-1915). In deze jaren maakte hij kennis met Van 't Hoff, Van der Leck, Van Doesburg en andere latere leden van De Stijl, bij welke groep hij zich in 1919 aansloot. De leden van De Stijl streefden naar een radicale hervorming van de kunst, die gelijke tred hield met de technische, wetenschappelijke en sociale veranderingen in de wereld. Deze hervorming bestond uit het gebruik van een minimum aan kleuren (primaire kleuren, gecombineerd met zwart, wit en grijs) en een zo eenvoudig mogelijke vormgeving.

 

In 1912 exposeerde Rietveld vier schilderijen op een tentoonstelling van het Utrechtse Schilder- en Teekenkundig Genootschap 'Kunstliefde', waarvan hij drie jaar eerder lid was geworden. Volgens de overlevering koesterde Rietveld een blauwe maandag de wens schilder te worden, maar deed het onzekere bestaan hem anders besluiten. Met tussenpozen werkte Rietveld tot 1917 nog als meubelmaker in het bedrijf van zijn vader. Maar hij ontwierp, voor eigen gebruik en voor vrienden, ook zelf enige meubelen die opvallen door hun sobere en strakke vormgeving.

 

In 1917 begon Rietveld een meubelmakerij aan de Adriaen van Ostadelaan in Utrecht. Zijn zelfstandigheid leidde tot eigenzinnige ontwerpen, die waren gebaseerd op een analytische benadering van het meubel. Rietveld heeft een aantal bekende meubelen gemaakt. Zo is er de rood-blauwe leunstoel uit 1918. De houten onderdelen zijn niet verbonden op de conventionele manier, maar met bevestigingen aan de bovenkant of de zijkant. De kleuren, lijnen en vormen doen denken aan het werk van Piet Mondriaan. Ondanks zijn strakke vorm zit deze stoel zelfs zonder kussens erg comfortabel. Hij maakte ook de zigzagstoel en een aantal buismeubelen. Bij zijn meubelen gebruikte Rietveld veelal gebruik van de cartesiaanse knoop. Veel van de meubelen zijn in de collectie van het Centraal Museum in Utrecht. Rietveld streefde ernaar om meubelen te ontwerpen die in massa gemaakt konden worden en die niet duur waren, zodat iedereen ze zou kunnen kopen. Vanuit sociaal oogpunt wenste hij de arbeiders te bevrijden van het harde en afmattende repetitieve werk door machines in te schakelen.

 

Sinds 1919 als zelfstandig architect in Utrecht gevestigd, begon hij in 1921 samen te werken met de binnenhuisarchitecte Truus Schröder-Schräder. Schröderhuis te Utrecht (1924), een internationaal baanbrekend ontwerp, waarin hij zowel de ideeën van De Stijl met betrekking tot de begrippen functie, constructie, vorm en ruimte verwerkte, alsook die van het functionalisme, de logische voortzetting van De Stijl. Rietveld ontwierp het Ellingbuffet voor een modelwoning in Spangen. Zijn vriend architect Piet Elling kocht het buffet. Na een brand bleef echter slechts een lade over. In het ontwerp benadert Rietveld het meubelstuk op een nieuwe manier. Elk onderdeel is zichtbaar en draagt bij aan een gevoel van ruimte zonder dat de harmonie wordt aangetast. Het Centraal Museum heeft in januari 2018 een verbrand meubelstuk gekocht. Het gaat om het zogeheten Ellingbuffet, een meubelontwerp van Gerrit Rietveld, dat door de ontwerper Maarten Baas is verbrand en vervolgens behandeld.

 

In 1928 was Rietveld een van de oprichters van de CIAM, een organisatie van architecten tot internationale bundeling van krachten bij de vernieuwing van de architectuur. Toen in 1931 De Stijl werd opgeheven, brak ook voor Rietveld een moeilijke periode aan. Zijn ontwerpen voor arbeiderswoningen werden nimmer uitgevoerd; de moderne architectuur dreigde overvleugeld te worden door een traditionalistische 'nationale stijl'en het duurde in feite tot 1955 eer Rietveld de reputatie die hij verdiende, herwon.

 

ONTWERPEN

1917 rood-blauwe stoel (beukenhout, triplex)

1919 Elling buffet

1923 Berlijnse stoel (multiplex, beukenhout)

1927 beugelstoel (hout, ijzer, fiber)

1932 stalen buisstoel

1932 zigzagstoel (eiken met messing beslag)

1942 geperste kunststofstoel

1964 Spectrum Steltmanstoel (vierkante stoel van balken)

1 Geldt voor leveringen naar Nederland. Klik op de volgende link voor andere landen en informatie over de berekening van de leverdatum: leverings- en betalingsvoorwaarden
2 Op grond van de kleineondernemersregeling (artikel 25 van de Wet op de omzetbelasting) heffen en vermelden wij geen omzetbelasting.